Friday, January 22, 2021

დიდი თეატრის „დიქტატორი“ - გიორგი ტოვსტონოგოვი

 

       


ახალგაზრდობაში რეისორმა გიორგი ტოვსტონოგოვმა საკუარი „თეატრალური მცნებები ეიმუავა:

1. არ ეარიყო ქალებს საკუარეატრ.

2. არ იყიალოეატრ უსაქმოდ.

3. ჩაატარე რეპეტიცია ნახევარ ტონ, მაგრამანდაან გრადუსი ზევიასწიე.

4. ძირივე კვე ყოველგვარი დარვევა.

5. თეატრ ფული არ ისესხო.

6. ეატრ ემხვევიქალებანერად არ გამონდე.

7. ყურადებიუსმინე ყველას და კარგად აწონ-დაწონე პასუხი.

8. გარეგნული სახე არეიცვალო.

9. რეპეტიციაავიდანვე საქმიანად დაიწყე, არ მისცე მსახიობს უფლება გაეროს დაამოორდესირიად საქმეს.

 

მეოცე საუკუნის დასაწყისის პეტერბურგი - ულამაზესი ქალაქი და კულტურის ცენტრი, სადაც განალების მისაებად ახალგაზრდები რუსეის უზარმაზარი იმპერიისქმის ყველა კუხიდანადიოდნენ, საქარველოდან და უკრაინიდან, სომხეიდან, პოლონეიდან და ციმბირიდანაც კი... 1907 წელს ამ ახალგაზრდა რიცხვს სიმფეროპოლიდანამოსული აზნაური ალექსანდრე ტოლსტონოგოვიცეუერდა, რამდენიმე წლისემდეგ წარმატებიდაასრულა სარკინიგზო ინსტიტუტი დაავისი ცხოვრების ავარი სიყვარულიც იპოვაქარველი გოგონა, თამარ პაპიტავილი, რომელიც მასსავიაზნაურული წრიდან იყო და პეტერბურგის კონსერვატორია, ვოკალის კლას სწავლობდა. ახალგაზრდებს დიდ ხანს არ უფიქრიადა 1912 წელს ჯვარი დაიწერეს. 1915 წლის 28 სექტემბერს კი პირველივილიეეინათ, სახელად გიორგი დაარქვეს და რადგან ორივე მარლმადიდებელი ქრისტიანი იყო, ბიიც სპასო-პრეობროენის ტაარ მონალეს.

მიუხედავად იმისა, რომ ალექსანდრე ტოლსტონოგოვი ახალბედა ინინერი იყო, მოკლე ხან გზა მინისტრისანამდებობაზე დანინეს. ტოლსტონოგოვების პატარა ოჯახი ბედნიერად და უზრუნველად ცხოვრობდა ფურტადტის ქუაზე მათთვის გამოყოფილ დიდ ბინა. სამინისტროს საქმეებიდატვირული ალექსანდრე უმეტეს დროს სამსახურ ატარებდა, თამარმა კი ოჯახის დიასახლისის როლი მოირგო, გიორგის გვერდიდან არ ორებდა, უზომოდ უყვარდა და მის გამო მომერლის კარიერაზეც კიქვა უარი, გახოვებისანავე გადაწყვიტა ცხოვრება ლიანად ოჯახისვის მიეძღვნა.

მალე ვიდ ცხოვრებას ბოლო მოე და ყველაფერიავდაყირა დადგარუსეის იმპერია რევოლუციამ მოიცვა; ტოლსტონოგოვების ოჯახისვის პეტერბურგ ცხოვრება უსაფრხო არ იყო, განსაკურებიალექსანდრესვის. თამარი მეულის ბედზეალიანელავდაარ უნდოდა, რომ ყოფილი მინისტრი რომელიმე დაპირისპირებულ ბანაკს მიმხრობოდა, არცრგვარდიელებს და არც წიელარმიელებს, მხოლოდდამკვირვებლისპოზიცია ყოფნაც სა იყო. საბოლოოდ გამოსავალი ისევამარმა იპოვაქმარ-შვილან ერად საქარველო დაბრუნება გადაწყვიტა, რადგან ფიქრობდა, რომ სამობლო, ობლებისა და ნაესავების გარემოცვა, უფრო უსაფრხოდ იცხოვრებდნენ და ვიდად დაუცდიდნენ ამ არეულობის დასასრულს. თანაც იმხანად საქარველო საბ წყობილება ჯერ კიდევ არ იყო დამყარებული. როდესაც ტოლსტონოგოვები პეტროგრადავიანბინას ტოვებდნენ, დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ სახლიდან დროებიმიდიოდნენ, ამიტომ მხოლოდ საირო ნივები წამოიეს დაავიბილისსეაფარეს.

ესალოა, სწორედ ამ გადაბარგების დროს აიხდინაავისი დიდი ხნის ოცნებაამარმამეულის გვარ ერ ასოეცვალა. საქმე ისაა, რომამარი, როგორც მაინ მიებული იყო, ქმრის გვარს ატარებდა, არადა გვარი ტოლსტონოგოვა გარკვეულ უხერხულობას უქმნიდა, რადგან ხაზს უსვამდაამარის მსხვილ ფორმებს. გახდომის ნაცვლად, იმაზე ოცნებობდა, როგორმე ეს ასოამოეგდო გვარიდან და ამ ხელსაყრელიემხვევიაც ისარგებლა. ასე გახდნენ ტოლსტონოგოვები ტოვსტონოგოვები.


ხანგრლივი და სა მგზავრობისემდეგ, 1919 წელს, როგორც იქნა საქარველო უვნებლადამოაწიეს. თბილის ალექსანდრემ მუაობა მალევე დაიწყო, ამიერკავკასიის საგზაო ინსტიტუტ პედაგოგად მოეწყო, შემდეგ კი პროფესორი და კაედრის ხელმძღვანელიც გახდა. ტოვსტონოგოვები ტატიანას ქუაზე, ამამად .ტოვსტონოგოვის ქუაზე დასახლდნენ. თამარი კვლავინდებურად ვაის ზრდიიყო დაკავებული, თუმცა გოგას - ასე ახდნენ მოფერები -  სკოლა მიყვანას არქარობდა და ყველაფერს სახლ ასწავლიდა. პეტერბურგ უდარდელ ცხოვრებასვეულებს, რაქმა უნდა, გაუირდახელმომირნედ ცხოვრება, თუმცა ყველაფერს იკლებდნენ, მაგრამვილს მაინც ნამდვილი, კლასიკური განალება მისცეს. მხოლოდ 1925 წელსგაიმეტა” თამარმა ვა და გერმანულ გიმნაზია მიაბარა - ოფიციალურად – 107- სკოლა, სადაც ბავვებს ყველა საგანს გერმანულ ენაზე ასწავლიდნენ, მოსწავლე უმეტესობა კი გერმანული ოჯახებიდან იყო. როდესაც დედამ პირველად მიიყვანა სკოლა, მასწავლებლებმა გოგას ვისვალი ეხედესენა არ იცის, როგორ ისწავლისვენან, მიუფრო მეხუ კლასიო, მაგრამამარმა მაინცავისი გაიტანა და დირექტორს ასე პირობიდაემვიდობა: არაფერი გამოუვა, გპირდებით, ერთ თვე წავიყვან აქედან.”

ყველას გასაოცრად, ეს სახლ გაზრდილი დედიკოს ბი” ძალიან მეგობრული და მხიარული მონდა, მალე დაუამხანაგდაანაკლასელებს და გერმანულიც მოკლე ხან ვენივრად აივისა. მასწავლებლებიც არ იოდნენ, ყველაფერს კარგად სწავლობდა, განსაკურებილიტერატურას და უცხო ენებს. ეული წლებისემდეგ, როდესაც .ტოვსტონოგოვი პეტერბურგის დიდი დრამატულიეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი გახდა, გასტროლებისემდეგ მისი მსახიობები გაკვირვებიყვებოდნენრა საამაყო რეისორი გვყავს, ჟან-პოლ სარტრს ფრანგულად ესაუბარება, ჰენრიხ ბიოლს კიგერმანულადო. საამაყო კი ნამდვილად ჰქონდათ, მიუმეტეს იმ დროს, როცა ზოგიერსაბ მაალინოსანს ობლიურ ენაზეც კი ირდა აზრისამოყალიბება.


1926 წელს ტოვსტონოგოვების ოჯახ პატარა ნაელა განდა, თუმცა ამ სახელიმასქმის არავინ მიმარავდა, ყველა მოფერებიდოდოს ახდა. 11 წლის გოგა მაინცდამაინც დიდი სიხარულიარეხვედრია დის დაბადებას, თავდაპირველად სულაც არ მოეწონა, რომ ეს ციცქნა არსება ერვენიერ ეს სახლ მოიყვანეს და ყველა მას დაჰფოფინებდაავს, თუმცა მალეეევია დაეუყვარდა კიდეც ოჯახის ახალი წევრი. ცოტა რომ წამოიზარდა, მის განალებაზეც დაიწყო ზრუნვა, ხმამალა უკიხავდა წიგნებს, უყვებოდა ასნაირ ამბავს, შემდეგ ერად განიხილავდნენ წაკიხულს, მერე იქვე სახლან ახლოს, კორტებზე გარბოდნენ დაოგბურისემპიონატებს აწყობდნენ, გოგას ყველგანან დაყავდა უმცროსი დაასე განდა მათ შორის ის დიდი მეგობრობა და განსაკურებული სიყვარული, რომელიც ელი ცხოვრების მანილზეან სდევდა და-ძმას.

1927 წელს, ახალგაზრდა ენუზიასტმაეატრალებმარეისორმა ნიკოლოზ მარაკმა და მსახიობმა კონსტანტინეახ-აზიზოვმა, თბილის პირველი რუსული საბავვოეატრი გახსნეს. ოფიციალურად ის გზა სამინისტროს და რკინიგზას ექვემდებარებოდა, ამიტომ სპექტაკლებიც უმეტესად რკინიგზელებისვილები ებდნენ მონაწილეობას. მოკლე ხანეატრს სახელიეუცვალეს და მოზარდ მაყურებელეატრად გადააკეეს. ბუნებრივია, ალექსანდრე ტოვსტონოგოვისვილიც ამეატრის დაარსების პირველივე იდანვე აქტიურადაება მისემოქმედებიცხოვრება – თავიდანეატრქმისემხვევიმოხვდა, მაგრამემდეგმოიწამლაამ საოცარი სამყარო და იქიდან გამოსვლაც არ სურდა. 12 წლის .ტოვსტონოგოვისვისეატრი ნამდვილი ოაზისი მონდა, აინტერესებდა ყველაფერიროგორ იბადება სპექტაკლი, როგორეილება ფურცელზე დაწერილი სიტყვა სცენაზე გაცოცხლდეს, როგორ იქმნება დეკორაცია, მუსიკა, გრიმი... ცდილობდა ყველაფერ მიე მონაწილეობაახალგაზრდები ერად გეგმავდნენ რეპერტუარს, ირევდნენ პიესებს, საკუარი ხელიაკეებდნენ დეკორაციას, რეკვიზიტს... გოგა ხან სცენაზეამაობდა, ხან კი რადისტის ან გამნაებლის ჯიხურ იჯდა და უფროსებს ეხმარებოდა. ეუბნებოდნენ, რომ კარგადამაობდა, თუმცავიონ მსახიობობაზე სულაც არ ოცნებობდა, უფრო მეტად სპექტაკლისექმნის პროცესი აინტერესებდა და ამიტომ ერვენიერ ესაც ობლებს ამაყად განუცხადამოსკოვ უნდა წავიდე, რეისორობა მინდაო!

დოდო სულ პატარა იყო მაინ, მაგრამ მაინც კარგად დაამახსოვრდა სახლ გამარული სკანდალიობლებივილის გადაწყვეტილებას წინ უდგნენ. საქმე ისაა, რომ როდესაც გიორგი ტოვსტონოგოვმა მომავალი პროფესია აირია, მხოლოდ 15 წლის იყო, თუმცა სკოლას უკვე ამავრებდა. ალექსანდრე ტოვსტონოგოვი ყოველვის ოცნებობდა, რომ ვა მის გზას გააგრელებდა, გოგასეატრისადმი სიყვარულს კი დროებით, ბავვურამაად მიინევდა. შვილს არც დედამ აუბა მხარი, თამარს იმის წარმოდგენაც კი არ უნდოდა, თ როგორ უნდა ეცხოვრა მის უსაყვარლეს ბი მარტო იმხელა ქალაქ, თანაც ასეპატარასა და ცხოვრება ჯერ გამოუცდელს. ობლებსეატრის გაგონებაც არ უნდოდა!

საბოლოოდ მამამ ასე განაენი გამოუტანა: თ დრო განმავლობაეატრისადმი სიყვარული არ გაგივლის, ჩააბარეეატრალურ ინსტიტუტ, მაგრამ ვიდრე პატარა ხარ, ჯობია ჯერ განალება აქ მიი, თბილის. გოგა მიხვდა, რომ ბროლას აზრი არ ჰქონდა, თანაც იცოდა, რომ 15 წლის ბი არცერ უმალესი სასწავლებელი არ მიიებდა და დაემორილა ობლების ნებას. ვიდრებილისის სარკინიგზო ინსტიტუტ მისაებ გამოცდებსაბარებდა, ალექსანდრემ ვა ახალი მეტრიკა მოუტანა, რომელიც ეწერა, რომ გიორგი ტოვსტონოგოვი 1913 წელსაა დაბადებული და 17 წლისაა.


ერ წლის განმავლობა, გოგა პატიოსნად ესწრებოდა ლექციებს, აბარებდავლებს და გამოცდებს, ინსტიტუტისემდეგ კი გარბოდაეატრ. მხოლოდ იქ - სცენაზე, კულისებ, საგრიმიოროსა დაუნდაც გამნაებლის პულტან მჯდომი გრნობდა, რომ სწორედ ესაა მისი სამყარო, ხვდებოდა, რომ ეატროდ ცხოვრებას ვერლებდა და ბროლა ხელახალიეტევიგანაახლაპირველი კურსი დახურა, ობლებსვლის წიგნაკი მაგიდაზე დაუდო და მტკიცედ განუცხადამორ, მე მოსკოვ მივდივარ! ამჯერადამარ და ალექსანდრე ტოვსტონოგოვები მიხვდნენ, რომვილს ვეარ დააკავებდნენ და კამასაც აზრი არ ჰქონდა.

1933 წელს გიორგი ტოვსტონოგოვმა მოსკოვის .ლუნაარსკის სახელობისეატრალური ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის, გიტისის ყველა მისაები გამოცდა ფრიადზეააბარა და გამოენილი ოსტატებისანდრეი ლობანოვის და ალექსეი პოპოვის სარეისორო ჯგუფ მოხვდა. ისინიალიან ფრხილად და საად ეპყრობოდნენ მოსწავლეებს, ყველანაირად ხელს უწყობდნენ და ცდილობდნენ ესწავლებინადამოუკიდებელი აზროვნება, აფასებდნენოეული მაგანის ინდივიდუალურობას. პედაგოგები სტანისლავსკის სისტემას ქადაგებდნენ და მოსწავლეებიც ამ სისტემის ერგულებად გაზარდეს. გიორგი ტოვსტონოგოვის ცხოვრება დაიწყო სტუდენტობის უბედნიერესი ხანა! ლექციებისემდეგ, თანაკურსელები ერად ესწრებოდნენ წარმოდგენებსა და რეპეტიციებს, კიხულობდნენ კლასიკას და უახლეს ლიტერატურას, ღამეებს ენებდნენ კამათშ... გოგა ინსტიტუტის საერ საცხოვრებელ ცხოვრობდა. ყველაფერს საოცარი სიბეჯიდა ინტერესიეუფლებოდა, მხოლოდ პირველ კურსზეეექმნა პრობლემა მეტყველებისალიან მკაცრ პედაგოგან – თბილისური აქცენტის გამო სასცენო მეტყველება ხიანებს ებდა. მაგრამ, საკუარავზე ბევრი მუაობისემდეგ აქცენტი მაინც გამოასწორა. «От топота копыт пыль по полью летит» - გაუავებლად ესმოდა საზაფხულო არდადეგებზეამოსულიმის ვარჯი პატარა დოდოს...

უმცა სტუდენტური ცხოვრება ბოლომდე ბედნიერი არ გამოდგა – 30-იანი წლების სისხლიან რეპრესიებს ვერც ტოვსტონოგოვების ოჯახი გადაურ. 1937 წელს, გოგა ბოლო, IV კურსზე იყო, როდესაც ზაფხულ მორიგი საკურსო სპექტაკლის დასადგმელადამოვიდა. ქალაქიალიანეცვლილი დახვდა, ხალხი – შინებული... ღამ-ღამობიპირდაპირ სახლებიდან მიყავდაბრალდებულები, ხანდახან ელ ოჯახებსაც კი აპატიმრებდნენ, ახლობლები ვერ იგებდნენ მაასავალ-დასავალს... ალექსანდრე ტოვსტონოგოვს სულ უფრო ირად სდებდნენ ბრალსრუსულ ნაციონალიზმ”, საყვედურობდნენ, რომ ამიერკავკასიის გზა ინსტიტუტ ზედმეტად ბევრ რუს სტუდენტს ებდა, კაედრაზეც ბევრი რუსიანამრომელია... იმ დროისავის მისი ბევრი კოლეგა და ახლო მეგობარი უკვე უგზოუკვლოდ გამქრალიყო. მიამიტი რუსი ინტელიგენტისვის ეს მეტისმეტი მონდა და გადაწყვიტამოსკოვ უნდა გავემგზავრო, იქ მომისმენენ და ამიხსნიან ყველაფერსო. აგვისტოსვე, მეულესან და ქალივილან ერადსამარლიანობისსადგენად მოსკოვს გაემგზავრა. გიორგი სპექტაკლზე მუაობდა და ამიტომბილის დარ.

ალექსანდრე ტოვსტონოგოვი როსტოვ, რკინიგზის სადგურიდან წაიყვანესმატარებლიდან დოდოსვის ვალების საყიდლადამოვიდა და მასემდეგ ოჯახის წევრებს იგი არ უნახავთ. თბილის დაბრუნებულ დედა-შვილს დარბეული სახლი და სასოწარკვეილი გოგა დახვდათ. არავინ იცოდა რა ბედი ეწია ალექსანდრეს, მაინ ხომ უახლოეს ადამიანებსაც კი არ ეუბნებოდნენ სად და როგორ იყვნენ მა ოჯახის წევრები. ბევრი მაგანი უკვე დახვრეტილი იყო, მაგრამ ახლობლები მაინც სააობიჯიუტად იდგნენ ციხეებან, რომ როგორმე საყვარელი ადამიანებისავისბილი ტანსაცმელი, სიგარეტი ან საპონიეეგზავნათ. დაერილი ქმრების ცოლებს, როგორც წესი, ციმბირის ბანაკებ გზავნიდნენ, ამიტომამარი ყოველამე ელოდა კარზე საბედისწერო კაკუნს, მაგრამ როგორაც გადაურ დაპატიმრებას, თუმცა სიცოცხლის ბოლომდე არ განელებიაიმ დროიდან მოყოლებული, ტანსაცმლიწვებოდა დასაინებლად, რომეკისტებს პერანგ არ ენახათ. ესვეულებარმა სიბერემდე გაჰყვა.

ამარს ხრეს, რომ მისი ქმარი გადასახლებულია. ქონება რატომაც არამოარვეს, მაგრამ სახლ უცხო ხალხი ეუსახლეს და საცხოვრებლად მხოლოდ ერ ახი დაუტოვეს. ტოვსტონოგოვების ოჯახგაყიდვების ხანადაიწყოროგორმეავი რომ გაეტანადა მეხუ კურსელი გიორგისვისაც ხელი გაემართ, დედა-შვილს სახლიდან ნივები გასაყიდად გაჰქონდა. თუმცა ეს საქმე დოდოს უკეგამოსდიოდა, ვიდრეამარსმისვის სიტყვაგაყიდვადამოპარვა” თქმის სინონიმებს წარმოადგენდა, ამიტომაც ოჯახის ბიუჯეტზე ზრუნვაავისავზე დოდომ აისახლიდან წაებული ტანსაცმლის, სამკაულების, ძვირფასი ნივების სანაცვლოდ ბაზრიდან სანოვაგე მოჰქონდა. მალე ტოვსტონოგოვების მეზობლად მოზარდ მაყურებელეატრის ახალი მსახიობირუსეიდანამოსული ევგენი ლებედევი დასახლდა. დოდო მაინ 15 წლის იყო დაანატოლ ბიებს ეპრანებოდა, წლიუფროსი მეზობელი კი ბებერ კაცად მიანდა. რას იფიქრებდა, რომ ესასაკოვანიარტისტი მასზე ყურებამდე იყოეყვარებული.

გიორგი ტოვსტონოგოვი ბოლო, მეხუ კურსზე იყო, მამა რომ დაუპატიმრეს – თუმცა, როგორცანს, ეს ამბავი გიტის არ იცოდნენ დაესალოა საეროდ ვერც გაეგოთ, რომ არა გოგას მიმნდობი ხასიაერხელ ერთ-ერთ თანაკურსელს გული გადაუალა და ოჯახ დატრიალებული უბედურება გაუმხილა. “მეგობარსარც უფიქრია საიდუმლოსენახვა, სასწრაფოდეატყობინა ინსტიტუტის ხელმძღვანელობას, რომ მა სტუდენტიხალხის მტრისვილია”, გიორგი ტოვსტონოგოვი უმალვე გარიცხეს უმალესიდან. საბედნიეროდ, დიდმა ბელადმა მალევე წარმოქვაავისი ცნობილი სიტყვები, რომ “შვილები ობლების დანააულზე პასუხს არ აგებენდა გოგა ინსტიტუტ ადგინეს. შემდგომ იმმეგობარს” ღალატიც აპატია და ბევრ რამე დაეხმარა კიდეც. “როდესაც ვკიხე, თ რატომ აკეებდა ამასიხსენებდა დოდო ტოვსტონოგოვამან მიპასუხა, “შენ არ გესმის რა არის! მიუმეტეს, ის კაცი ებრაელია! 

გიტისის დამავრებისემდეგ გიორგი ტოვსტონოგოვიბილის რეისორის დიპლომიდაბრუნდა და გრიბოედოვის სახელობისეატრ განაგრ მუაობა. თოეულ სპექტაკლზე მუაობა დიდ ხანს, თქმის ერ წელი გრელდებოდა და ყოველი წარმოდგენა ქალაქისვის სენსაციად იქცეოდა, ტოვსტონოგოვის სპექტაკლებს მოუმენლად ელოდნენ. 20-იან წლებანედარებით, თბილისისეატრალურ ცხოვრება ბევრი რამეცვლილიყოკოტე მარჯანივილი უკვე ცოცხალი არ იყო, 1935 წელს სამხატვრო ხელმძღვანელისანამდებობიდან მოხსნეს სანდრო ახმეტელი, მოზარდ მაყურებელეატრის რეპერტუარს იდეოლოგიურად, მკაცრად აკონტროლებდნენ... თავად გიორგი ტოვსტონოგოვსაცხალხის მტრისვილისდამ ჰქონდა დასმული... თუმცაავს მაინც ბედნიერად გრნობდასაყვარელ ქალაქ, დედასან და დასან ერად ცხოვრობდა და სანუკვარ საქმეს აკეებდასპექტაკლებს დგამდა, ამასანავე, აკაკი ხორავამ ახლად გახსნილეატრალურ ინსტიტუტ სამსახიობო ჯგუფიააბარა, რაც დამატებიემოსავლის წყაროს წარმოადგენდა ტოვსტონოგოვებისირვებული ოჯახისავის, თუმცა, ახალგაზრდა, ენერგიულიემოქმედისავის მომავალ მსახიობებან და რეისორებან პედაგოგიური მუაობა, პირველ რიგ, პროფესიული ინტერესიიყო გამოწვეული და არა მატერიალური საიროებებით.

 


პირველ ლექციას ყოველვისამრელი კიხვიიწყებდა: “იცირა არისეატრი.” სტუდენტები, როგორც წესი, მოულოდნელი კიხვიდაბნეულებიესცქეროდნენ, თუმცა პასუხის გაცემის საუალებას მაინც არავის ლევდა – თავადვე იწყებდაეატრის არსისა და რაობის ახსნას. ახალბედა პედაგოგი მაინ მხოლოდ 24 წლის იყო, მისი მოწაფეები კი მასზე რამდენიმე წლიუმცროსები. გოგა, ასაკის მიუხედავად, საკმაოდ მკაცრი და მომხოვნი მასწავლებელი გამოდგა, თუმცა სტუდენტები, ამ სიტყვის პირდაპირი მნივნელობით, შეყვარებულნი იყვნენავიანპედაგოგზეემოციურად დაემოქმედებიად დატვირულნი, საოცარი ლექციებისემდეგაც კი ვერ სცილდებოდნენ რეისორს და სახლამდე აცილებდნენ. “კარგად მახსოვსემს მასწავლებელან გატარებული ყოველი ბედნიერი იხსენებდა ტოვსტონოგოვის სტუდენტი მიხეილუმანივილიის იყო შთაგონებული, თეატრზე საოცრადეყვარებული ადამიანი, ყოველ